Osuwanie skarpy najczęściej zaczyna się wtedy, gdy ziemia jest odsłonięta, wypłukiwana przez wodę i nieprzerośnięta korzeniami. Problem pojawia się szczególnie po intensywnych opadach, na słabej glebie albo tam, gdzie skarpa została zostawiona bez roślin i ściółki.
W praktyce osuwanie rzadko wynika z jednego błędu. Najczęściej to efekt kilku rzeczy naraz: braku stabilizacji, złego przygotowania podłoża, spływu wody po powierzchni i niewłaściwego doboru roślin.
Skarpa wymaga działania kompleksowego. Rośliny są bardzo ważne, ale przy większym nachyleniu albo silnym spływie wody mogą nie wystarczyć same.
Dlaczego skarpa się osuwa
Najczęstsze przyczyny osuwania skarpy to:
– odsłonięta, goła ziemia,
– brak roślin lub zbyt mały system korzeniowy,
– zbyt luźna albo piaszczysta gleba,
– spływ wody po powierzchni,
– brak ściółki,
– zbyt duże nachylenie,
– źle skierowana woda z rynien, podjazdu lub tarasu.
Skarpa bez stabilizacji zawsze będzie pracować. Im dłużej ziemia pozostaje odsłonięta, tym łatwiej ją wypłukuje, przesusza i przesuwa.
Na początku problem może wyglądać niewinnie: trochę spłukanej ziemi po deszczu, małe rowki, przerzedzone miejsca między roślinami. Z czasem takie miejsca mogą się powiększać.
Rośliny jako naturalne zabezpieczenie
Rośliny pomagają stabilizować skarpę, ale nie są cudownym rozwiązaniem na każdy problem. Ich system korzeniowy wiąże glebę, a liście i pędy ograniczają bezpośrednie uderzanie deszczu w powierzchnię ziemi.
Dobrze dobrane rośliny:
– wiążą glebę korzeniami,
– ograniczają erozję,
– osłaniają powierzchnię ziemi,
– zmniejszają wypłukiwanie podłoża,
– poprawiają warunki dla życia biologicznego gleby.
Najlepiej sprawdzają się rośliny, które dobrze się ukorzeniają, tworzą zwarte grupy i z czasem zakrywają powierzchnię skarpy. Szczególnie przydatne są krzewy płożące, niskie iglaki, rośliny zadarniające, wybrane byliny i trawy jako uzupełnienie.
Przy bardzo stromych skarpach sama roślinność może jednak nie wystarczyć. Wtedy potrzebne są dodatkowe zabezpieczenia techniczne, a rośliny powinny być częścią całego rozwiązania.
Ściółkowanie – podstawa stabilizacji
Ściółka na skarpie nie jest dodatkiem. To jeden z podstawowych sposobów ograniczenia przesychania i wypłukiwania gleby.
Ściółka:
– ogranicza spływ wody po powierzchni,
– zmniejsza parowanie,
– chroni glebę przed wypłukiwaniem,
– stabilizuje powierzchnię skarpy,
– ogranicza rozwój chwastów,
– zmniejsza zaskorupianie gleby.
Najczęściej stosuje się:
– korę,
– zrębki,
– kompostowaną materię organiczną,
– inne naturalne materiały ściółkujące.
Na stromych skarpach trzeba uważać, żeby materiał ściółkujący nie był zbyt lekki i nie spływał po deszczu. Warto rozkładać go rozsądnie, bez zasypywania nasady roślin.
Ściółka pomaga utrzymać wilgoć, ale nie zastępuje podlewania. Ma zatrzymać wodę dłużej przy roślinie, ale sama jej nie dostarczy.
Jak zatrzymać wodę na skarpie
Największym problemem na skarpie jest to, że woda spływa zamiast spokojnie wsiąkać w glebę. Dlatego podlewanie musi być wolniejsze i bardziej kontrolowane niż na płaskiej rabacie.
Warto:
– robić misy wokół roślin,
– sadzić rośliny w lekkich zagłębieniach,
– unikać gładkiej, ubitej powierzchni gleby,
– stosować ściółkę,
– podlewać wolniej, ale dokładniej,
– kierować wodę tak, żeby nie wypłukiwała ziemi.
Na skarpie szybkie lanie dużej ilości wody często nie pomaga. Woda spływa wtedy po powierzchni i zabiera ze sobą ziemię. Lepiej podlewać spokojniej, tak aby woda mogła wejść w strefę korzeni.
Po posadzeniu podlewanie jest konieczne. Bez niego rośliny nie zdążą się dobrze ukorzenić, a skarpa nadal będzie słabo związana korzeniami.
Gleba lessowa i piaszczysta – różne problemy
Na Wyżynie Lubelskiej skarpy często występują na glebach lessowych. Są one żyźniejsze i lepiej zatrzymują wodę niż piaski, ale po przesuszeniu mogą się zaskorupiać, pękać i mocno twardnieć. Na pochyłościach woda może po nich spływać, zamiast równomiernie wsiąkać.
Na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim częściej spotyka się gleby lekkie, piaszczyste i szybko przesychające. Takie podłoże łatwiej się osypuje, szybciej traci wilgoć i wymaga poprawy struktury przed sadzeniem.
W obu przypadkach ważne są: przygotowanie gleby, ściółkowanie, odpowiedni dobór roślin i podlewanie po posadzeniu. Różni się tylko charakter problemu. Na lessach gleba może twardnieć i zaskorupiać się, a na piaskach szybciej przesychać i osypywać się.
Kiedy potrzebne są dodatkowe zabezpieczenia
Na bardziej stromych skarpach same rośliny mogą nie wystarczyć, zwłaszcza na początku, zanim się ukorzenią.
Dodatkowe zabezpieczenia warto rozważyć, gdy:
– skarpa jest bardzo stroma,
– ziemia świeżo została nawieziona,
– po deszczu tworzą się rowki i wymycia,
– woda spływa z rynien, podjazdu lub tarasu,
– skarpa znajduje się przy budynku, ogrodzeniu albo ciągu komunikacyjnym.
W takich miejscach stosuje się między innymi:
– siatki przeciwerozyjne,
– maty,
– kamienie,
– palisady,
– stopnie terenowe,
– elementy oporowe,
– geowłókniny stosowane tymczasowo i rozsądnie.
Rośliny nadal są bardzo ważne, ale powinny współpracować z zabezpieczeniem technicznym. Najpierw trzeba zatrzymać ziemię i wodę, a dopiero potem oczekiwać, że korzenie zaczną stabilizować skarpę.
Najczęstsze błędy
Najczęstsze błędy przy zabezpieczaniu skarpy to:
– sadzenie w gołą, nieprzygotowaną skarpę,
– zostawienie dużych fragmentów odsłoniętej ziemi,
– brak ściółki,
– brak podlewania po posadzeniu,
– sadzenie pojedynczych roślin bez układu,
– sadzenie zbyt dużych roślin bez stabilizacji podłoża,
– wybór roślin tylko po wyglądzie, bez uwzględnienia korzeni i warunków,
– ignorowanie spływu wody z góry skarpy.
To błędy, które powodują, że skarpa zaczyna się rozjeżdżać. Czasem problem nie jest widoczny od razu, ale po kilku większych deszczach albo po dłuższej suszy staje się bardzo wyraźny.
Jak zabezpieczenie łączy się z sadzeniem
Najlepsze efekty daje połączenie kilku działań:
– dobrego przygotowania gleby,
– prawidłowego sadzenia,
– odpowiednich roślin,
– wykonania mis do podlewania,
– ściółkowania,
– kontrolowanego podlewania po posadzeniu,
– dodatkowych zabezpieczeń tam, gdzie są potrzebne.
Skarpa nie lubi przypadkowych rozwiązań. Jeżeli ziemia jest odsłonięta, woda spływa po powierzchni, a rośliny nie mają warunków do ukorzenienia, problem będzie wracał.
Zobacz również:
Jak sadzić rośliny na skarpie krok po kroku
Podsumowanie
Skarpę zabezpiecza się przede wszystkim przez połączenie kilku działań:
– roślin,
– ściółkowania,
– zatrzymania wody,
– dobrego przygotowania gleby,
– podlewania po posadzeniu,
– dodatkowych elementów konstrukcyjnych tam, gdzie są potrzebne.
Najważniejsze jest działanie kompleksowe, a nie jeden szybki sposób. Rośliny pomagają stabilizować skarpę, ale muszą mieć czas i warunki, żeby się ukorzenić. Dlatego nie wolno zostawiać odsłoniętej ziemi, rezygnować ze ściółki ani pomijać podlewania po posadzeniu.
Dobrze zabezpieczona skarpa to taka, w której ziemia jest osłonięta, woda nie niszczy powierzchni, a rośliny z czasem przejmują część pracy stabilizującej.
Powiązane artykuły
Jakie rośliny warto wybrać na skarpy – spojrzenie ogrodnika z praktyki
Jakie rośliny warto wybrać na skarpy – praktyczne spojrzenie ogrodnika
Jak sadzić rośliny na skarpie krok po kroku
Nota klimatyczna
W warunkach zmiennego przebiegu zim oraz coraz częstszych okresów suszy odporność roślin może być uzależniona od lokalnego mikroklimatu, rodzaju gleby i przebiegu sezonu. Młode egzemplarze w pierwszych latach po posadzeniu wymagają szczególnej obserwacji oraz zapewnienia stabilnej wilgotności podłoża. W rejonach o bezśnieżnych zimach wskazane jest ściółkowanie podstawy rośliny.
Autorstwo i prawa autorskie
© Gospodarstwo Szkółkarskie Andrzej Krzysiak
Autorzy: Andrzej Krzysiak, Grzegorz Zbiciak
Współpraca merytoryczna: Iwona Krzysiak, Cezary Krzysiak
Treść powstała na podstawie wieloletniej praktyki szkółkarskiej i doświadczenia produkcyjnego w warunkach środkowo-wschodniej Polski: Wyżyna Lubelska, Pojezierze Łęczyńsko-Włodawskie.
Treść ma charakter praktyczny i edukacyjny, a przedstawione przykłady wynikają z realnej pracy szkółkarskiej oraz doświadczeń terenowych.
